ŚZP Armii Krajowej PONURY-NURT
Tekst z tablic umieszczonych w Panteonie Pamięci Polskiego Państwa Podziemnego w XII-wiecznym klasztorze O.O. Cystersów w Wąchocku.
Początki powstania Zgrupowań to ostatnie miesiące 1942 r. kiedy w Okręgu Radomsko-Kieleckim powołano Kierownictwo Dywersji - KEDYW. Zręby KEDYWU tworzyli: ppor. ALBIŃSKI - Hipolit Krogulec, skoczkowie cichociemni: por. NURT - Eugeniusz Kaszyński, ppor. ROBOT Waldemar Szwiec, ppor. UGUR - Antoni Jastrzębski. Był to okres powstawania większych oddziałów partyzanckich, ich szkolenia i obejmowania jednolitym kierownictwem. W czerwcu 1943 r. funkcję szefa KEDYWU Okręgu obiął por. PONURY - Jan Piwnik. Był jednym z pierwszych cichociemnych. Skoczył do kraju z 6/7.XI.1941 r. W 1942 r. organizował II odcinek "Wachlarz". Wsławił się rozbiciem w styczniu 1943 r. więzienia w Pińsku. Przystępując do organizowania dużego Zgrupowania Partyzanckiego, scalił luźno chodzące oddziały partyzanckie i utworzył trzy Zgrupowania:
I. NURTA - oddziały:
GROTA - Euzebiusza Domoradzkiego, SZORTA - Tomasza Wagi, HABDANKA - Jerzego Stefanowskiego oraz grupy konnej TARZANA - Tomasza Wójcika.
II. ROBOTA - oddziały:
WILKA - Józefa Domagały, ALLANA - Tadeusza Jencza i Pluton Warszawski.
III. MARIAŃSKIEGO - oddziały:
JURKA - Władysława Czerwonki, OSETA - Władysława Wasilewskiego.
W skład Zgrupowania włączona została ochrona radiostacji dalekiego zasięgu INSPEKTORA JACKA - Jana Kosińskiego. Skład osobowy oddziałów wahał się od 30 do 80 żołnierzy. Ogółem Zgrupowania liczyły ok. 400 partyzantów, stanowiąc jednostkę dyspozycyjną Komendy Okręgu. Do końca 1943 r. oddziały wykonywały akcje dywersyjne, likwidowały konfidentów i szpicli, zdobywały broń, atakowały obiekty wroga, prowadziły walki obronne, ubezpieczały zrzuty broni, ludzi i zaopatrzenia z Anglii, oczyszczały teren z bandytyzmu.
W czerwcu 1943 r. na polecenie PONUREGO, inż. KOREBKO - Kazimierz Czerniewski zorganizował w Suchedniowie, w fabryce maszyn rolniczych produkcję pistoletów maszynowych, wzorowanych na angielskich stenach. W wyniku zdrady, 26.X.1943 r. niemiecka brygada antypartyzancka zajęła zakład, zabijając kilku i aresztując kilkunastu pracowników. W lipcu oddziały Zgrupowań zaatakowały trzykrotnie pociągi niemieckie. Jeden z tych ataków był odwetem za masowy, bestialski mord na mieszkańcach wsi Michniów.
Aktywność Zgrupowań spowodowała w 1943 r. trzy wielkie obławy na Wykus, miejsce stałego biwakowania Zgrupowania NURTA, na którym PONURY koncentrował co pewien czas wszystkie trzy Zgrupowania. Z pierwszej obławy, 2O.VII. oddziały wymknęły się z okrążenia bez strat. Niemcy spalili tylko szałasy. W drugiej, 17.IX. skoncentrowane na Wykusie Zgrupowania, działając z zasadzki, na Barwinku zadały Niemcom dotkliwe straty. W trzeciej, 28.X. oddziały wroga (ok. 3 tysięcy ludzi), wsparte lotnictwem i artylerią, uderzyły z zaskoczenia (zdrada) i zniszczyły obozowisko. Zginęło 22 żołnierzy ochrony radiostacji i 11 żołnierzy z oddziałów Zgrupowań. Straty niemieckie były jednak duże, a wróg nie osiągnął celu - rozbicia i rozproszenia Zgrupowań.
We wrześniu społeczeństwo kielecczyzny ufundowało Zgrupowaniom PONUREGO bojowy sztandar (oryginał przekazano w 1977 r. do Muzeum Jasnogórskiego w Częstochowie). W okresie od czerwca do grudnia 1943 r. Zgrupowania staczają ok. 50 walk zaczepnych i obronnych. W ostatnich miesiącach 1943r. zginęli w walkach dowódcy oddziałów: OSET, WILK, ROBOT i INSPEKTOR JACEK. W styczniu 1944 r. PONURY został odwołany przez Komendę Główna AK i przeniesiony na teren Nowogródczyzny, gdzie jako dowódca VII batalionu 77 pp Armii Krajowej zginął l6.VI. w walce pod Jewłaszami. Po odejściu PONUREGO dowództwo objął NURT. Po mniej aktywnym okresie zimowym, od wiosny NURT rozpoczął mobilizację żołnierzy i wypełnianie rozkazów dowództwa Okręgu w walce bieżącej. W Zgrupowaniu działała "Spec-grupa" kierowana przez HABDANKA, produkująca miny i granaty przeciwczołgowe oraz pistolety maszynowe "KIS". 7.VII.1944 r. 36-osobowy oddział TARZANA, oczekując we wsi Wola Grójecka k/Ćmielowa na akcję zdobycia kolejowego transportu amunicji, w wyniku zdrady został rozbity. Poległo 32 żołnierzy.
W ramach przygotowań do operacji "Burza" Zgrupowania zostały przemianowane na I batalion 2 pp Legionów Armii Krajowej. W jego skład weszły cztery kompanie: JURKA, DZIKA, SZORTA i HABDANKA oraz zwiad konny BOGORII - Stanisława Skotnickiego. Dowódcą batalionu został NURT, jego zastępcą MARIAŃSKI - Stanisław Pałac, adiutantem ANTONIEWICZ - Leszek Popiel. Batalion otrzymał sanitariat z doktorem ANDRZEJEM - Władysławem Chachajem i starszą sanitariuszką siostrą HANKĄ - Anną Mirecką-Lubowicką. Batalion brał udział w koncentracji oddziałów Okręgu "Jodła" w marszu na pomoc Warszawie oraz walczył pod Dziebałtowem, Radoszycami, Miedzierzą, Radkowem do grudnia 1944 r. Po rozformowaniu dywizji, batalion w sile ok. 300 żołnierzy toczył na przełomie października i listopada wielodniowe walki pod Włoszczową (Krzepin, Zagórze, Kosów, Lipno, Chotów) zadając duże straty Niemcom. Z walk tych NURT wyprowadził oddział bez większych ofiar. 19 stycznia 1945 r. batalion został rozwiązany zgodnie z rozkazem ostatniego Komendanta Głównego Armii Krajowej gen. NIEDŻWIADKA - Leopolda Okulickiego.
Rozkaz o rozwiązaniu Armii Krajowej zastał żołnierzy NURTA w różnych sytuacjach: w lesie, na melinach zimowych, w więzieniach i obozach. Na ziemie polskie wkroczyła Armia Radziecka. Społeczeństwu narzucono system rządów komunistycznych, obcy i wrogi. Rozpoczął się okres walki ze stalinizmem i rodzimym terrorem służb bezpieczeństwa, walka o tożsamość narodu polskiego. W tych trudnych latach większość żołnierzy PONUREGO i NURTA zachowała ze sobą łączność i nie załamała się.
W 1957 r. grupa inicjatywna Środowiska wybudowała na Wykusie kapliczkę - pomnik z wyrytymi 123 pseudonimami żołnierzy Zgrupowań poległych w latach 1943-1945. Pierwsze spotkanie w dniu 15.IX.1957 r. było początkiem powstania Środowiska PONURY-NURT, które rozpoczęło upamiętnianie tablicami miejsc walk Zgrupowań. W oparciu o Kościół, a ściślej o klasztor O.O. Cystersów w Wąchocku, z jego Opatem, Ojcem Benedyktem - Władysławem Matejkiewiczem, honorowym kapelanem Środowiska, szerzyło wiedzę o Armii Krajowej i jej osiągnięciach w walce o odzyskanie niepodległości, o prawdziwej historii Polskiego Państwa Podziemnego. Tradycją stały się coroczne, czerwcowe spotkania i msze święta na Wykusie i w Wąchocku. Od 1990 r. środowisko zrzeszone jest w Światowym Związku Żołnierzy Armii Krajowej na prawach Okręgu. W okresie 1957-1995 w 21 miejscowościach kielecczyzny wzniesionych zostało 50 pomników - głazów i tablic upamiętniających ludzi i walki Armii Krajowej. Objęto patronatem i opieką trzy szkoły: Oleszno, Wielka Wieś i Gózd. Zorganizowano kilka popularno-naukowych sesji historycznych. W roku 1984 ofiarowano społeczeństwu Wąchocka pierwszy figuralny pomnik żołnierza Armii Krajowej - mjr "Ponurego", którego szczątki w 1988 r. pochowano w krypcie klasztoru O.O. Cystersów. W roku 1986 ufundowano pomnik Armii Krajowej w Olesznie, a w 1989 r. pomnik Polskiego Państwa Podziemnego w Wąchocku. W czerwcu 1994 r. zostały złożone do grobu przy kapliczce na Wykusie prochy zmarłego na emigracji mjr NURTA. Na murze otaczającym kapliczkę umieszczane są tabliczki epitafijne żołnierzy PONUREGO i NURTA zmarłych po wojnie. Do grudnia 1996 r. umieszczono ich 207.
Tekst z tablic umieszczonych w Panteonie Pamięci Polskiego Państwa Podziemnego w XII-wiecznym klasztorze O.O. Cystersów w Wąchocku.
Prawa autorskie © Skarżyski Wortal Turystyczny Wszystkie prawa zastrzeżone.
