Skarżyski Wortal Turystyczny

Wersja anglojęzyczna (in English)

Wieś Mostki leży nad rzeką Żamówką, prawym dopływem Kamiennej przy drodze Parszów - Suchedniów, Można zobaczyć tu pozostałości zakładu wielkopiecowego.
Inicjatorami budowy zakładu byli biskupi krakowscy. Budowę rozpoczął biskup Andrzej Załuski, a zakończył w roku 1759 biskup Kajetan Sołtyk.

Biskup Załuski

Zakład był wielokrotnie przebudowywany i modemizowany. W 1779 r. pracowały dwa koła wodne, które poruszały urządzenia do przeróbki i wzbogacania rudy tzw. płuczki i tłuczki. Następnie, w latach 1788-89 pracowało tylko jedno koło wodne. Zakład produkował wówczas surówkę i odlewy; blachy, czopy, dysze, garnki, kotły, sochy, kółka, ruszta, kowadła, moździerze, panewki, spodki. Od 1789 r. zakład przeszedł na własność rządu i później wszedł w skład tzw. klucza suchedniowskiego. W 1819 r. istniał tu piec kopułowy zwany również żeliwiakiem. W latach 1824 - 25 zakład odremontowano, a w latach 1835 - 36 rozbudowano wystawiając nową odlewnię z piecem kopułowy, do odlewania pocisków. Wówczas do koła wodnego dodano maszynę parową o mocy 10 KM, wykonaną w Zakładzie Metalowym w Białogonie. Zakład pracował z przerwami do 1875 r. Ponownie odbudowany w 1890 r. pracował aż do 1903 r. Rudę dostarczano z kopalni w Dalejowie, Mroczkowie, Parszowie i Wielkiej Wsi. W okresie międzywojennym uznano obiekt za zabytkowy chociaż już wówczas był w stanie ruiny.

Na teren dawnego zakładu można trafić idąc za znakami szlaku turystycznego koloru zielonego, bądź od strony Skarżyska, bądź od strony Wykusu. Centrum zakładu był plac fabryczny przylegający do grobli(patrz szkic).

Na południe od płaca za groblą był staw spiętrzający wodę, która poruszała koła wodne. Po wschodniej stronie drogi do Parszowa znajdował się budynek administracyjny. Przez plac fabryczny prowadziła główna droga. Z. dawnego założenia zakładu pozostał czytelny plan, gruzowisko po wielkim piecu, fragmenty ujęcia wody, żużlowiska i dawny budynek administracyjny. Z ujęcia wody zachowało się: czytelny zarys stawu, grobla ziemna z resztkami kamiennego falochronu od strony stawu przyczółki dawnego przelewa wykonane z ciosów piaskowca oraz zarys kanału dolnego na odcinku równoległym do rzeki. Po obu stronach przepustu oraz na terenie placu znajdują się rozległe hałdy żużla wielkopiecowego.
Na wzgórzu, po wschodniej stronie zakładu stoi, z daleka widoczny, dawny budynek administracyjny, murowany, otynkowany, zbudowany na rzucie wydłużonego prostokąta, z sześcioma oknami i wejściem na osi. Wybudowano go na początku XIX w. wewnątrz przebudowany. Nakryty jest gontowym dachem naczółkowym. Obecnie mieści się tu prężnie działający Wiejski Dom Kultury Suchedniowski Ośrodek Kultury "Kuźnica". Przed wejściem stoi

zabytkowa kapliczka z końca XIX w z figurą św. Floriana, który przedstawiany jest najczęściej jako rzymski oficer z naczyniem z wodą do gaszenia ognia lub wprost gaszący ogień w czasie pożarów domów, czy też kościołów lub innych obiektów.
Obok budynku rosną dwie potężne pomnikowe lipy drobnolistne.

U stóp niewielkiego wzniesienia widoczne są wychodnie piaskowców triasowych

Galeria(kliknij na zdjęcie)

Opracowane na podstawie: Góry Świętokrzyskie; Słownik Krajoznawczy; cz.III; Studenckie Koło Przewodników Świetokrzyskich, Warszawa 1974autor: Marek Kaniewski

Zebrał i dostarczył: Andrzej Staśkowiak

Opublikowane: 2006-02-26 (4465 odsłon)

[ Wróć ]