Skarżyski Wortal Turystyczny | Content| Zamek w Szydłowcu

Zamek w Szydłowcu to najbliżej Skarżyska położony tego typu obiekt. Jest świetnie zachowany, a w jego murach funkcjonuje Muzeum Instrumentów Ludowych. Mimo to nie jest szczególnie oblegany przez turystów. Chyba że ja mam takie szczęście i bywając na zamku nie spotykam tłumów. W każdym razie chciałbym zachęcić do odwiedzenia Szydłowca.

Swoje powstanie Zamek zawdzięcza przybyłym z Moraw rycerzom z rodu Odrowążów. To oni, po przybyciu w XIII do Polski, wybudowali na sztucznie usypanej wyspie (do dziś zamek otacza fosa) swą pierwszą, prawdopodobnie drewnianą, rycerską siedzibę. Podczas badań archeologicznych przeprowadzonych na początku lat sześćdziesiątych w północnej części wyspy, poza terenem obecnego zamku, znaleziono szczątki drewnianych konstrukcji pierwotnej siedziby rodu. Badania prowadzone kilka lat później pozwoliły na odkrycie śladów osadników na terenie obecnego dziedzińca zamkowego. Po zewnętrznej stronie północnego skrzydła zamku archeologowie odkryli pozostałości po wspominanej w dokumentach z 1427 tzw. curii , czyli tego co dziś nazwalibyśmy dworem.
Pierwszymi Odrowążami, którzy przyjęli nazwisko Szydłowieckich, byli dwaj bracia Jakub i Sławko, którym Szydłowiec zawdzięcza powstanie kościoła farnego. To oni erygowali kościół w roku 1401.
Budowa zamku rozpoczęła się w połowie XV w. Właścicielem włości rodowych był wtedy Stanisław Szydłowiecki, od r. 1467 marszałek dworu królewskiego. Wówczas został wzniesiony północny budynek mieszkalny oraz wieża bramna.

Dojazd do wieży umożliwiał most stały (kamienny)

i zwodzony (most zwodzony nie zachował się). Dom mieszkalny zbudowany został z kamienia, na planie prostokąta. Na wszystkich czterech kondygnacjach mieściły się po trzy pomieszczenia w podziemiu sklepione, a wyżej kryte stropami. Wieżę bramną zbudowano z kamienia. Jest trzykondygnacyjna, wsparta czterema narożnymi skarpami, w przyziemiu ma przejazd z ostrołukowymi otworami bramnymi.

O budowlach tych znaleziono wzmianki w dokumentach pochodzących z około 1517 r.
W roku 1509 roku Szydłowiec objął w posiadanie kasztelan radomski i podskarbi koronny Mikołaj Szydłowiecki. Do czasu swej śmierci w roku 1532 przekształcił on średniowieczny zameczek w renesansową rezydencję.

Zamek zyskał reprezentacyjne pomieszczenia. Zostały zbudowane trzy jednotraktowe skrzydła mieszkalne, jednocześnie otaczając z trzech stron dziedziniec, zamknięty z czwartej strony murem parawanowym.

Skrzydło północne powstało przez przedłużenie istniejącego już gotyckiego domu mieszkalnego. W komnatach dodano stropy kasetonowe, fryzy i polichromie ścienne. Skrzydło zachodnie zostało dostawione od zewnątrz do istniejącego muru.
Po śmierci Mikołaja Szydłowieckiego zamek i włości przeszły na własność rodziny Radziwiłłów. Zostały wniesione jako wiano przez bratanicę Mikołaja Szydłowieckiego – Elżbietę, która została właścicielką po śmierci stryja i wkrótce wyszła za mąż za Mikołaja Czarnego Radziwiłła.
Kolejną przebudowę zamek zawdzięcza synowi Elżbiety – Albrechtowi. W latach 1619-28 wewnątrz dziedzińca dobudował on do skrzydła wschodniego czterobiegową klatkę schodową. Wieża bramna została nadbudowana, a bezpośrednio nad przejazdem około r. 1620 urządzono dwukondygnacyjną kaplicę pokrytą kopułą pogrążoną w masywie wieży.
Na kolejnych - po Radziwiłłach - właścicieli zamek czeka aż do początków XIX w. W roku 1821 po bezpotomnej śmierci ostatniego Radziwiłła z linii Mikołaja Czarnego zamek kupiła Anna Sapieżyna. Była właścicielką do roku 1828, kiedy to odsprzedała zamek rządowi Królestwa Polskiego.
W końcu zamek zaczął chylić się ku upadkowi i w drugiej połowie XIX wieku popadł w ruinę.
Dzieła zniszczenia dopełnili w czasie I wojny światowej mieszkańcy Szydłowca. Zamek stracił dach. Dachówka została rozebrana dla pokrycia kościoła parafialnego.
Prace nad przywróceniem dawnej świetności siedziby znamienitych rodów rozpoczęły się dopiero po II wojnie światowej.
W roku 1949 rozpoczęto zabezpieczenie murów zamkowych, a w latach 1951-52 przeprowadzono częściową odbudowę. Między innymi zrekonstruowano zewnętrzną loggię. Wspominane wcześniej badania archeologiczne i architektoniczne w latach 1962-65 poprzedziły pełną odbudowę zamku z myślą o przeznaczeniu go na siedzibę instytucji kulturalnych.
Obecnie w zamku mieści się: Szydłowiecke Centrum Kultury – „Zamek”, Biblioteka Publiczna, Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych oraz kawiarnia.

Na koniec ciekawostka dotycząca budowniczych zamku i założycieli Szydłowca. Na wewnętrznej stronie parawanowego muru można podziwiać świetnie zachowany herb Odrowążów, którym posługiwał się też ród Szydłowieckich.

Obecnie heraldycy opisują ten herb następująco:
„w polu czerwonym na zawiasie kotłowej strzała srebrna w słup”.
W ogóle mi się ta „zawiasa kotłowa” vel podkowa nie podoba. Wolę wersję taką:
Legenda mówi, że założyciel rodu Odrowążów jeszcze na Morawach został wyzwany na pojedynek. W tym pojedynku sprawił się tak chwacko, że odstrzelił strzałą z łuku oba wąsy swego przeciwnika. Odarł go z wąsów i na pamiątkę jako godło otrzymał strzałę z wąsami. Z Odrzywąsa zrobił się potem Odrowąż.

Informacje o zamku i jego historii pochodzą między innymi z:
http://www.polonium.de
http://www.sckzamek.pl/
http://szydlowiec.zamki.pl/

Opracowanie i Foto: Tootik i Nski

Opublikowane: 2006-07-09 (5373 odsłon)

[ Wróć ]